UNESCO đưa ra 15 năng lực AI cốt lõi cho giáo viên

Ấn phẩm nhấn mạnh rằng sự trỗi dậy của AI đã làm biến đổi mối quan hệ giáo dục truyền thống thành mô hình tương tác tam giác giáo viên - AI - học sinh. 

Khác với công nghệ thông tin truyền thống, AI sở hữu khả năng mô phỏng hành vi con người, tự đưa ra phán đoán dựa trên chuỗi dữ liệu quá khứ và tự tạo ra các nội dung mới. 

AI phải lấy con người làm trung tâm

Sự chuyển dịch mang tính đột phá này đòi hỏi giáo viên phải nâng cao năng lực để làm chủ công nghệ, đồng thời chủ động ứng phó với các rủi ro hệ trọng như sự suy giảm quyền tự chủ con người, vi phạm bảo mật dữ liệu, thiên vị thuật toán và làm giảm tương tác trực tiếp giữa người với người.

Đặc biệt, UNESCO nhấn mạnh AI phải phục vụ con người chứ không thay thế quyền quyết định và trách nhiệm của giáo viên.

Khung năng lực AI cho giáo viên được cấu trúc dưới dạng một ma trận hai chiều gồm 5 khía cạnh năng lực phát triển qua 3 cấp độ tiến triển để tạo thành 15 khối năng lực cốt lõi.

Khung năng lực được xây dựng trên cách tiếp cận lấy con người làm trung tâm, đảm bảo việc ứng dụng công nghệ phục vụ cho việc tăng cường năng lực con người, bảo vệ quyền lợi giáo viên và thúc đẩy sự bền vững môi trường. 

Cấu trúc cốt lõi của khung gồm 15 khối năng lực đan xen giữa 5 khía cạnh chính và 3 cấp độ tiến triển. Năm khía cạnh bao gồm: tư duy lấy con người làm trung tâm, đạo đức AI, nền tảng và ứng dụng AI, sư phạm AI và AI cho phát triển chuyên môn. 

Lộ trình phát triển của giáo viên được định hình qua ba cấp độ kế thừa: lĩnh hội (xây dựng hiểu biết cơ bản để đánh giá, lựa chọn công cụ phù hợp), vận dụng (tích hợp sâu sắc, an toàn và có trách nhiệm vào thực tế sư phạm lấy học sinh làm trung tâm) và kiến tạo (chủ động đồng thiết kế, thích ứng công cụ AI và đổi mới phương pháp sư phạm mở như học qua dự án, khám phá).

Thiết lập pháp lý

Để hiện thực hóa khung năng lực này trên quy mô lớn, báo cáo đề xuất các chiến lược triển khai toàn diện. Điều kiện tiên quyết là thiết lập các quy định pháp lý vững chắc và cơ chế thẩm định độc lập các công cụ AI (đối chiếu tính bảo mật, độ chính xác, sự thiên vị, tính phù hợp lứa tuổi) trước khi đưa vào môi trường học đường. 

Các cơ quan quản lý giáo dục cần thực hiện phân tích chi phí - lợi ích thực tế để tránh sự cường điệu công nghệ làm xói mòn nguồn đầu tư vào con người. 

Đồng thời, các quốc gia cần ban hành chính sách giảm tải khối lượng công việc, bảo vệ phúc lợi cho nhà giáo, đảm bảo quyền tiếp cận Internet công bằng và chuẩn hóa các chương trình bồi dưỡng giáo viên qua mọi giai đoạn sự nghiệp. 

Cuối cùng, UNESCO khẳng định khung năng lực này là một "lộ trình mở" linh hoạt, đóng vai trò định hướng giúp các quốc gia liên tục cập nhật và thích ứng phù hợp với bối cảnh đặc thù của từng địa phương.

Ấn phẩm "Khung năng lực AI cho giáo viên" được UNESCO xuất bản nhằm giải quyết khoảng trống lớn trong việc đào tạo giáo viên thời đại số, khi tính đến năm 2022 mới chỉ có 7 quốc gia trên thế giới phát triển khung năng lực hoặc chương trình đào tạo về AI dành riêng cho nhà giáo. 

Bạn đọc có thể xem bản đầy đủ ở tệp đính kèm. Bản tiếng Việt, bản tiếng Anh.